آنچه که در مورد سهم الارث باید بدانید!
اختلافات در تقسیم ارث یکی از مسائل پیچیده و حساس در بسیاری از خانوادههاست که میتواند روابط خانوادگی را تحت تاثیر قرار دهد. بعد از فوت یک فرد، تقسیم داراییهای او میان وراث به یک موضوع قانونی تبدیل میشود که با دقت و بر اساس ضوابط خاص انجام میشود. سهم هر یک از وراث به تعداد و نوع آنها بستگی دارد، اما گاهی اختلافاتی در نحوه تقسیم ارث پیش میآید. در این مقاله، به بررسی نحوه محاسبه و تقسیم سهم ارث طبق قانون مدنی خواهیم پرداخت تا بدانید چه کسانی از ارث بهرهمند میشوند و چگونه این فرایند باید به درستی انجام شود.
فلسفه سهم الارث چیست؟
فلسفه سهم الارث در حقوق، بر اساس اصول اسلامی و فقهی و همچنین قوانین مدنی تنظیم شده است. این فلسفه به منظور حفظ عدالت و رعایت حقوق فردی وراث ایجاد شده تا پس از فوت یک شخص، داراییها بهطور منصفانه میان وراث تقسیم شود. طبق قانون مدنی ایران، ترکه یا همان اموال و داراییهای متوفی پس از کسر بدهیها و وصیتهای او، به وراث تعلق میگیرد. نحوه محاسبه سهم الارث به تفکیک طبقات مختلف وراث بستگی دارد. طبق قوانین شرعی، ابتدا سهمالارث برای وراث درجه اول مانند همسر، فرزندان، و والدین مشخص میشود و در صورت عدم وجود آنها، سهم به طبقات بعدی از جمله خواهر و برادر، اجداد و سایر بستگان منتقل میشود.
در فرآیند تقسیم ارث، ابتدا باید دیون و بدهیهای متوفی از ترکه کسر شود، از جمله مهریههای پرداخت نشده یا هرگونه بدهی مالی به اشخاص دیگر. پس از آن، سهم هر یک از وراث با توجه به قانون و شرایط خاص تعیین میشود. به طور مثال، سهم زن از اموال شوهر طبق شرایطی که فرزند وجود داشته باشد یا نه، متفاوت است. این فرآیند طبق قانون مدنی و فقه شیعه بهطور دقیق و شفاف مشخص شده است تا از هرگونه اختلاف احتمالی میان وراث جلوگیری شود.
سهم الارث یا ارثیه چیست؟
سهم الارث به معنای حق قانونی وراث برای دریافت بخشی از اموال و داراییهای متوفی است. پس از فوت فرد، اموال وی تحت عنوان ترکه به وراث منتقل میشود و این اموال باید طبق قانون بین آنان تقسیم گردد. اما پیش از تقسیم ارث، برخی مراحل باید طی شوند، مانند پرداخت بدهیها و هزینههای کفن و دفن. ارثیه میتواند شامل اموالی مانند زمین، خانه، خودرو، اوراق بهادار و حتی طلبهای متوفی از دیگران باشد. در ادامه به توضیح نکات مهم در خصوص سهم الارث خواهیم پرداخت.
پرداخت بدهیها و هزینههای متوفی
قبل از تقسیم سهم الارث میان وراث، باید تمام هزینههای واجب مانند هزینه کفن و دفن متوفی و بدهیهای وی از ترکه پرداخت شود. یکی از مهمترین بدهیها در مورد آقایان، مهریه همسر است که در صورتی که پرداخت نشده باشد، از اموال متوفی قابل مطالبه است. اگر ارثیه برای پرداخت این بدهیها کافی نباشد، وراث موظف به پرداخت آن از اموال شخصی خود نخواهند بود.
وصیتنامه و تأثیر آن بر تقسیم ارث
در صورتی که متوفی وصیت کرده باشد، باید اموال مورد وصیت را از ترکه یا سهم الارث جدا نمود. طبق ماده 858 قانون مدنی، فرد میتواند تنها یک سوم از اموال خود را وصیت کند. هرگونه وصیت بیش از این میزان نیاز به تایید وراث یا رضایت آنها دارد. این کار کمک میکند تا حقوق وراث به درستی رعایت شده و از اختلافات احتمالی جلوگیری شود.
نحوه تقسیم ترکه و سهم الارث
پس از کسر هزینهها و بدهیها، ترکه باقیمانده میان وراث تقسیم میشود. در این مرحله، سهم هر یک از وراث طبق قانون مدنی مشخص میشود و به هر وارث سهم الارث اختصاص مییابد. هیچکس نمیتواند از ارث خود محروم شود مگر در شرایط خاصی که طبق قانون مشخص شده باشد. سهم الارث بر اساس طبقات و درجات وراث تعیین میشود و در صورت وجود اختلاف، دادگاه برای تقسیم عادلانه ارث تصمیمگیری خواهد کرد.
قانون سهم الارث چیست؟
قانون سهم الارث به قواعد و اصولی اشاره دارد که نحوه تقسیم داراییهای متوفی میان وراث را مشخص میکند. این قانون ابتدا در قرآن کریم در آیات سوره نسا آمده است و سپس در قانون مدنی ایران به تفصیل توضیح داده شده است. قانون مدنی ایران طبق فقه شیعه، سهم هر یک از وراث را با توجه به طبقات مختلف تعیین میکند و ضوابط دقیقتری برای تقسیم ارث بهوجود آورده است. در ادامه به توضیح مواد مختلف این قانون پرداخته میشود.
- موجبات ارث و طبقات مختلف وراث (مواد 861 الی 866): این مواد به تعیین شرایطی میپردازند که بر اساس آنها فرد میتواند از فرد متوفی ارث ببرد. طبقات وراث شامل طبقه اول (فرزندان، والدین و همسر) و طبقات بعدی هستند که طبق شرایط مشخص، ارث دریافت میکنند.
- قواعد تحقق ارث (مواد 867 الی 874): این مواد توضیح میدهند که ارث در چه شرایطی تحقق مییابد و وراث تحت چه شرایطی میتوانند از ارث بهرهمند شوند. از جمله این شرایط، وقوع موت حقیقی یا فرضی است.
- شرایط ارث و موانع ارث (مواد 875 الی 885): این مواد به بررسی شرایط خاصی میپردازند که در آنها افراد از ارث محروم میشوند. بهعنوان مثال، در صورتی که وراث مرتکب جرمهایی مانند قتل نسبت به متوفی شوند، از ارث محروم میشوند.
- حجب و محرومیت از ارث (مواد 886 الی 892): این مواد به بررسی شرایطی میپردازند که در آنها وراث با وجود وجود شرایط قانونی، ممکن است از ارث محروم یا حجب شوند. حجب به معنای کاهش سهم وراث در صورت وجود وراث دیگر است.
- وراث فرضی و سهم الارث آنها (مواد 893 الی 905): این مواد به معرفی کسانی میپردازند که بهطور فرضی سهمی از ارث میبرند. برای مثال، برخی از وراث ممکن است به دلیل وجود شرایط خاص از ارث بهرهمند شوند.
- سهم الارث طبقه اول (مواد 906 الی 915): این بخش سهم الارث افرادی چون فرزندان، والدین و همسر متوفی را مشخص میکند. سهم هر کدام از این وراث با توجه به تعداد و وضعیت سایر وراث متغیر است.
- سهم الارث طبقه دوم (مواد 916 الی 927): در این قسمت به وراث طبقه دوم همچون خواهر و برادر و دیگر خویشاوندان نزدیک اشاره شده و سهم آنها در صورت عدم وجود وراث طبقه اول مشخص میشود.
- سهم الارث طبقه سوم (مواد 928 الی 939): این مواد به بررسی سهم الارث وراث دورتر مانند عمه، دایی، خاله و عمو پرداخته و شرایطی که موجب ارث بردن آنها میشود، توضیح داده میشود.
- میزان سهم الارث زوج و زوجه (مواد 940 الی 949): این مواد سهمالارث همسران را بر اساس وجود یا عدم وجود فرزند تعیین میکند. برای مثال، در صورت وجود فرزند، سهم همسر از ارث به یک هشتم کاهش مییابد و در صورت عدم وجود فرزند، سهم همسر به یک چهارم افزایش مییابد.
نحوه محاسبه و تقسیم سهم الارث چگونه است؟
باید این نکته را یادآور شویم که تقسیم ترکه و انحصار وراثت امری تخصصی است که در برخی موارد پیچیدگی های خاص قانونی دارد . لذا در صورتی که پرونده سهم الارث با دشواری هایی روبرو باشد ، بهتر است که درخواست گواهی انحصار وراثت نمود تا این امر به شیوه قانونی انجام گیرد و از وکیل مشاوره حقوقی دریافت کنید .
اما نکته مهمی که در مورد نحوه محاسبه و تقسیم ارث وجود دارد آن است که بر اساس قانون مدنی ، هم رابطه نسبی و هم رابطه سببی می تواند منجر به تعلق سهم الارث شود و موجب ایجاد مثال ها و نمونه هایی برای تقسیم ارث گردد ؛ رابطه نسبی رابطه ای است که بر اساس خون و نژاد مشترک شکل می گیرد ؛ مثل رابطه پدر و فرزندی . اما رابطه سببی بر اساس ازدواج است ؛ مثل رابطه زن و شوهر . لذا ارث زوج و زوجه یکی از مهم ترین مصادیق تقسیم سهم الارث است .
سهم ارث زوجه چیست؟
بر اساس قانون مدنی ، اشخاصی که به واسطه رابطه سببی ارث می برند ، زن و شوهر دائمی هستند . میزان سهم ارث زن از شوهر بستگی به این دارد که آیا شوهر فرزند دارد یا خیر . اگر شوهر فرزند داشته باشد ، یک هشتم و اگر فرزندی نداشته باشد ، یک چهارم از عین اموال منقول و قیمت اموال غیر منقول شوهر را به ارث می برد . سهم ارث دو زن از شوهر هم به صورت مساوی میان آنها تقسیم می شود .
سهم ارث زوج چیست؟
میزان سهم ارث شوهر از زن نیز بستگی به اینکه زن فرزند داشته باشد یا خیر تفاوت می کند ؛ اگر زوجه فرزند داشته باشد ، شوهر به میزان یک چهارم و اگر زوجه فرزندی نداشته باشد همسر وی به میزان یک دوم از کلیه اموال و ارثیه زن سهم ارث می برد .
سهم الارث طبقه اول چیست؟
طبقه اول ارث شامل پدر و مادر ، فرزندان ، فرزندانِ فرزندان یا نوه ها می باشد . البته اشخاصی که در طبقه اول قرار دارند ، خود به چند تقسیم می شوند . در درجه اول ، پدر و مادر و فرزندان قرار دارند . در درجه دوم ، فرزندان فرزندان یا نوه ها قرار دارند و در درجه سوم نیز فرزندان نوه ها هستند . نکته مهمی که در مورد ارث بری وجود دارد ، آن است که تا خویشاوندی در طبقه یا درجه نزدیک تر وجود داشته باشد ، نوبت به ارث بردن بقیه نمی رسد .
بنابراین ، اگر متوفی پدر و مادر و فرزند و نوه داشته باشد ، نوه ها ارث نمی برند و صرفا پدر و مادر و فرزند هر کدام بر اساس سهم الارث مشخص شده در قانون ارث خواهند برد . همچنین ، تا زمانی که ورثه طبقه اول وجود داشته باشد ، نوبت به ارث بردن ورثه طبقه دوم که در قسمت بعدی معرفی می شوند ، نخواهد رسید .
سهم الارث طبقه دوم چیست؟
طبقه دوم ارث شامل اجداد ، برادر و خواهر و فرزندان آنهاست . وراث طبقه دوم نیز به چند درجه تقسیم بندی می شوند که در درجه اول ، شامل اجداد ( پدر بزرگ و مادر بزرگ پدری و مادری ) و همچنین برادران و خواهران متوفی است . درجه دوم شامل فرزندان خواهران و برادران است و درجه سوم نیز شامل نوه های خواهران و برادران می شود .
نکته مهم اینکه صرفا زمانی که هیچ یک از وراث طبقه اول وجود نداشته باشند ، نوبت به سهم الارث بردن وراث طبقه دوم می رسد . اگر در میان وراث طبقه دوم ، وارث درجه یکی وجود داشته باشد نیز نوبت به ارث بردن وراث درجه دوم نخواهد رسید . مثلا در مورد سهم ارث پدر از فرزند ، اگر متوفی جز پدر و مادر ، خواهر و برادر هم داشته باشد ، چون این خواهر و برادر در طبقه دوم هستند ، از وی ارث نمی برند .
سهم الارث طبقه سوم چیست؟
طبقه سوم ارث شامل عمه ها ، عموها ، دایی ها ، خاله ها و فرزندان آنهاست . درجه اول وراث طبقه سوم ، شامل عمه ها و عموها و دایی ها و خاله ها می باشد که هر یک از آنها بر اساس سهم الارث تعیین شده در قانون ارث می برند و اگر این ورثه وجود نداشته باشند ، نوبت به فرزندان آنها به عنوان وراث درجه دوم از طبقه سوم می رسد .
جمعبندی
تقسیم ارث یکی از مسائل پیچیده و حساس در قانون است که بر اساس قانون مدنی ایران و اصول شرعی تعیین میشود. پس از فوت فرد، ترکه یا داراییهای وی ابتدا برای پرداخت بدهیها و هزینههای ضروری مانند کفن و دفن استفاده میشود. سپس اموال باقیمانده به وراث طبق طبقات مختلف تقسیم میشود. در این فرآیند، سهم هر وارث بسته به رابطه نسبی یا سببی با متوفی تعیین میشود. سهم الارث برای هر طبقه و درجه از وراث مشخص است و در صورت اختلاف، مراجع قضائی مسئول تقسیم ارث بهطور قانونی و عادلانه هستند.
برای تماس با وکیل فرشاد قاسمی اینجا کلیک کنید.
